Παρασκευή, 18 Μαρτίου 2011

ΣΥΧΝΟ ΛΑΘΟΣ: Τὰ κύρια ὀνόματα, ποὺ λήγουν σὲ «-ις»

  Συχνὸ φαινόμενο εἶναι ἡ ἐσφαλμένη κλίση τῶν ἀρχαίων ὀνομάτων (ἀρσενικῶν ἢ θηλυκῶν), ποὺ λήγουν σὲ «-ις», ὅπως ὁ Ἄδωνις, ὁ Πάρις, ὁ Δάφνις, ἡ Ἄρτεμις, ἡ Ἀθηναΐς... κ.ἀ.  Αὐτὰ τὰ ὀνόματα εἶναι ἀρχαῖα καὶ ὡς ἐκ τούτου κλίνονται κατὰ τὸν ἀρχαῖο τρόπο, ἐκτὸς ἂν τὰ ἐντάξῃ κάποιος στὸ νεοελληνικό σύστημα, δηλαδή : Πάρης, Ἄδωνης, Δάφνης, Ἄρτεμη, Ἀθηναΐδα... κ.ἀ. ἀντίστοιχα.


Ἔτσι ἔχουμε:
α´) γιὰ τὰ ἀρσενικὰ ὀνόματα: 
π.χ.
Ὀν. ὁ Πάρ-ις
Γεν. τοῦ Πάρ-ιδος
(Δοτ. τῷ Πάρ-ιδι)
Αἰτ. τὸν Πάρ-ι(ν)
Κλητ. (ὦ) Πάρ-ι


[Κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἀρσενικὰ λήγοντα σὲ «-ις», ὅπως τὸ ἀρχαῖο οὐσιαστικό: ὁ ὄρνις(=τὸ πουλί), τοῦ ὄρνιθος, κ.λπ.]


β´) γιὰ τὰ θηλυκά:
π.χ.
Ὀν. ἡ Ἄρτεμ-ις
Γεν. τῆς Ἀρτέμ-ιδος
(Δοτ. τῇ Ἀρτέμ-ιδι)
Αἰτ. τὴν Ἀρτέμ-ιδα
Κλητ. (ὦ) Ἄρτεμ-ις


[Κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο καὶ ὅλα τὰ ἄλλα θηλυκὰ ὀνόματα λήγοντα σὲ «-ις». Ὅπως τὸ ἀρχαῖο: ἡ πατρίς, τῆς πατρίδος, κ.λπ.]

11 σχόλια:

  1. Ο...Χατζιδάκις πως κλίνεται? :P

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πιθανολογείται ότι η κατάληξη σε -ις προέρχεται από τα υποκοριστικά των αρσενικών ονομάτων(το Γιωργάκι, το Γιαννάκι κλπ) κατά την τοπική συνήθεια(όπως π.χ. στη Λέσβο έχουν το αγορέλλι, το Γιαννέλλι...) και αργότερα πήραν μειωτικό χαρακτήρα... Από κάποια χρονιά και μετά το δημοτικό συμβούλιο του Ρεθύμνου πήρε απόφαση και άλλαξε την γραφή από -ις σε -ης (ίσως για να άρη τη μειωτική αυτή τάση).Από τότε στέέστελνε πιστοποιητικά με τα ονόματα αλλαγμένα σε -ης. Έτσι όταν (το 1970 έβγαλα ταυτότητα γράφομαι πλέον σε -ης. όπως και όλοι οι ΧατζηδάκΗδες...

      Διαγραφή
  2. εὔστοχο!!!

    τοῦ Χατζιδάκι, τὸν Χατζιδάκι, (ὦ)Χατζιδάκι...

    εἶναι ἐπώνυμο ποὺ δὲν ἔχει νὰ κάνει μὲ τὸ συγκεκριμένο κλιτικὸ σύστημα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. το γνωρίζω, ξέφυγα λίγο απ το θέμα αλλά, δεν αντιστάθηκα να μην δραχθώ της ευκαιρίας να πω τον πονο μου...

      Διαγραφή
  3. Απαντήσεις
    1. Λογικῶς τὸ ὄνομα Χάρις πρέπει νὰ ἀκολουθεῖ τῇ κλίσει τοῦ ἀρχαίου οὐσιαστικοῦ «χάρις», τὸ ὁποῖο κλίνεται:
      ἡ χάρις, τῆς χάριτος, τῇ χάριτι, τὴν χάριν, ὦ χάρι
      αἱ χάριτες, τῶν χαρίτων, ταῖς χάρισι, τὰς χάριτας, ὦ χάριτες

      Διαγραφή
    2. Συμφωνώ απόλυτα, για την περίπτωση όπου ο δικαιούχος του ονόματος επιμένει στην αρχαιόπρεπη μορφή:π.χ. ο Αδωνις Γεωργιάδης επιμένει να το γράφει με γιώτα. η Χαρις Αλεξίου το έγραφε στην ονομαστική "Χαρις". Τότε στην γενική θα το κλίνεις παρομοίως: του Αδώνιδος, της Χαριτος (και πράγματι το κάνει ο ίδιος ο κ. Γεωργιάδης, αλλά και ο αδελφός του Λεωνίδας στην τηλεόραση, (παρότι ο Αδωνις δε θυμάμαι να έχει πεί "του αδελφού μου ΛεωνίδΟΥ"). Αλλά δεν μπορούμε να λέμε "η Χαρις (Αλεξίου) της Χάρης, όπως κάνουν πολλοί...) ούτε η Μάρω της Μάρους, της Φωφούςκλπ όπως λένε μερικοί "της Μυρτούς", "Ερατούς", "Ηρούς"... Αυτές οι κλίσεις έχουν πια εκλαϊκευτεί σε απλούστερες.

      Διαγραφή
  4. γιατι παρακαλώ ω χαρι και όχι ω χαρις κατά το ω Αρτεμις???

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αὐτὰ εἶναι ἰδιομορφίες τῶν ἀρχαίων.. Ἔχει νὰ κάνει μὲ τὴν παραγωγὴ τῆς λέξεως "χάρις", ἀλλὰ ἡ παράδοση τὴν θέτει σὲ κλιτικὴ "χάρι"

      Διαγραφή
    2. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

      Διαγραφή
    3. ούτε κι η κλητική του Πάριδος δεν έχει κατάληξη σε -ς.

      Διαγραφή