Τρίτη, 28 Δεκεμβρίου 2010

Κλίση τῶν σὲ «-υς» (μῦς, ἰχθύς...)

Τὰ οὐσιαστικά σὲ -υς... κυρίως στὴν κοινή νεοελληνική τὰ «ἰχθύς» καὶ «μῦς» κατακρεουργοῦνται συνήθως κυρίως στὸν πληθυντικό τους. Κυρίως δὲ, τὸ «ἰχθύς» ἀπὸ τοὺς ἀστρολόγους, τὸ ὁποῖο ἐνῷ εἶναι σὲ πληθυντικό, καθώς πρόκειται γιὰ δύο ψάρια, τὸ γράφουν «ΙΧΘΥΣ»,«ΙΧΘΕΙΣ»... Καθώς πρόκειται γιὰ ἀρχαῖες λέξεις καὶ δὲν ἐντάχθηκαν σὲ κάποια ἄλλη ὁμάδα λέξεων, ὅπως συνέβη μὲ ἄλλες λέξεις, ὀφείλουν νὰ κλίνωνται ὅπως στὰ ἀρχαῖα.


Ἑνικός:
α´) Ὀν. μῦς, γεν. μυὸς, [δοτ. μυΐ], αἰτ. μῦν, κλητ. μῦ. 
β´) ὀν. ἰχθὺς, γεν. ἰχθύος, [δοτ. ἰχθύϊ], ἀιτ. ἰχθὺν, κλητ. ἰχθύ. 
Πληθυντικός:
α´) ὀν. μύες, γεν. μυῶν, [δοτ. μυσὶ], ἀιτ. μῦς, κλητ. μύες. 
β´) ὀν. ἰχθύες, γεν. ἰχθύων, [δοτ. ἰχθύσι], αἰτ. ἰχθύς, κλητ. ἰχθύες.

9 σχόλια:

  1. Ευχαριστούμε γενικότερα για το ιστολόγιο. Θα ήθελα να αναφέρω δύο λάθη στο συγκεκριμένο άρθρο: «πληθουντικό» και «κλίνωνται» (εκτός αν δεν έχω διαβάσει κάποιο άλλο άρθρο που να εξηγεί γιατί όχι «κλίνονται»)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Τὸ «πληθουντικοῦ» εἶναι τυπογραφικό καὶ εὐχαριστῶ γιὰ τὴν ἐπισήμανση... Τὸ «κλίνωνται» εἶναι μὲ «ω», ἐπειδὴ εἶναι ὑποτακτική.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. ἰχθύϊ

    χρειάζεται διαλυτικὰ ἀφοῦ τονίζεται τὸ πρὶν φωνῆεν;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Προφανώς όχι (αν και οι πρόγονοί μας ούτε σημεία στίξης χρησιμοποιούσαν ούτε μικρά γράμματα ούτε κάν διαστήματα).

      Διαγραφή
    2. Ἕνας λεπτολόγος θὰ ἔβαζε τὰ διαλυτικὰ καί σὲ αὐτὴν τὴν περίπτωση, ἀλλὰ ἡ ἀλήθεια τὰ σημεῖα στίξης ὄντως χρησιμοποιήθηκαν ἀργότερα, εἰδικὰ τὰ μικρὰ γράμματα ὡς γράμματα ἐπὶ βυζαντίου, τὰ σημεῖα στίξης περὶ ἀλεξανδρινῆς δημιουργήθηκαν γιὰ τὴν ἐκμάθηση ἑλληνικῶν σὲ ξένους τῆς ἐποχῆς.

      Διαγραφή
  4. Φοιτητρια ιατρικης φετος και ασχολουμαστε με το μυοσκελετικο συστημα. Εχουν προκυψει ομως μπερδεματα στο αμφιθεατρο οσον αφορα στην κλιση αλλα και τη σημασια της λεξης ''μυς''...καποια διευκρινιση?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ὁ μῦς σήμαινε τὸ ποντίκι, τὸ ζῶο, στὴν πάροδο τῶν ἐτῶν πῆρε τὴν ἔννοια τοῦ μυός, τοῦ σώματος, ποὺ λέμε τώρα ἐμεῖς ποντίκι π.χ. στὸ μπράτσο. Ἡ κλίση εἶναι ἡ ἀναγραφόμενη καὶ εἶναι συχνότατο λάθος ἀπὸ πολλούς καὶ θέλει μία προσοχή.

      Διαγραφή
  5. Τα διαλυτικά (ϊ) έχουν χρησιμότητα όταν τα δύο φωνήεντα θα μπορούσαν να αποτελέσουν δίφθογγο. Το "υι" ή το "ωι" δεν είναι δίφθογγοι ούτε θα μπορούσε κανείς να τα προφέρει παρά μόνο ως δύο διαφορετικά φωνήεντα. Ακόμη κι αν παλαιότεροι χρησιμοποιούσαν διαλυτικά νομίζω εμείς μπορούμε να τα καταργήσουμε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το «υι» φυσικά και είναι δίφθογγος. Και στα νέα ελληνικά (που δεν τα λέμε διφθόγγους αλλά δίψηφα φωνήεντα), είναι σπάνιο αλλά υπάρχει: υιοθεσία, καθεστηκυία τάξη κλπ. προφέρονται με ένα «ι» όπως αν είχαν ει ή οι. Στα αρχαία υπάρχουν πολύ περισσότερα παραδείγματα: η μυία (=μύγα), η μητρυιά (σήμερα έχει απλοποιηθεί), όλες οι θηλυκές μτχ. ενεργ. παρακειμένου (λελυκυία κ.τ.ό.), ο υιός (σήμερα γιος, αλλά σε θρησκευτικά ή όποια άλλα συμφραζόμενα πούμε την αρχαία λέξη την προφέρουμε φυσικά δισύλλαβη, υι-ός) και αρκετά ακόμη.
      Από κει και πέρα, «τω ιχθύι» δε θέλει διαλυτικά γιατί το αν είναι ή δεν είναι δίφθογγος το ξεκαθαρίζει ο τόνος, ενώ «τω μυΐ» θέλει επειδή δεν το ξεκαθαρίζει ο τόνος.
      Το ότι οι αρχαίοι δε χρησιμοποιούσαν διαλυτικά είναι τελείως άσχετο με τη συζήτηση.

      Διαγραφή